Aco Shopov: biografi e shkurtër

Fotografi familjare, në 1932. Nëntëvjeçari Aco Shopov i fundit në të djajtht.

Fotografi familjare, në 1932. Nëntëvjeçari Aco Shopov i fundit në të djathtë

I lindur në Shtip, më 20 dhjetor të vitit 1923, Aco Shopov fëmijërinë e kaloi në qytetin e lindjes, me vëllezërit Dimitri (1920-1972) dhe Borislav (1927-1996), të atin Gjorgji Zafirov-Shopov (1893-1944) dhe të ëmën Kostadinka Ruseva (1897-1942), së cilës ia ka borxh dashurinë ndaj poezisë dhe dhuntinë krijuese.

Një poezi e shkruar nga nëna e Shopovit Kostadinka

Një poezi e shkruar nga nëna e Shopovit Kostadinka

„Кuçedër”, siç do ta quaj në fund të jetës së tij, ajo fëmijëri e llahtarshme vuloset me sëmundjen e nënës së tij, të paralizuar në vitin 1934. Në moshën njëmbëdhjetë vjeçare, ai vetë kujdeset për të dhe për vëllaun e vogël, sepse vëllau i madh dërgohet në seminarin e Prizrenit, kurse i ati pothuajse nuk është i pranishëm. Kështu, hija e sëmundjes së pashërueshme dhe vdekjes, tmerri, trishtimi dhe vetmia do të theksohen që në poezitë e para të shkruara në moshën katërmbëdhjetë vjeçare e deri në poezitë e fundit.

Shopovi (në të majtë) me një grup partizanësh, përfshirë edhe Vera Jociqin.

Shopovi (në të majtë) me një grup partizanësh, përfshirë edhe Vera Jociqin

Që si gjimnazist, në vitin 1940, Aco Shopov hy në SKOJ, ndërsa dy vite më vonë, kyçet në luftën anti-fashiste, në radhët e Brigadës së Tretë Sulmuese Maqedonase. Anëtare e  së njejtës qe edhe e dashura e tij, Vera Jociq, e cila vdes më 22 maj 1944 dhe së cilës Shopovi ia kushton poezinë e njohur “Sytë”.

Beteja mes dy taborreve, karikaturë nga Cico

Beteja mes dy taborreve, karikaturë nga Cico

Pas luftës, Aco Shopov kryen maturën në qytetin e lindjes dhe niset për në Shkup, ku do t’i përfundojnë studimet në Fakultetin Filozofik, drejtimi filozofi e pastër. Redaktor në revistat letrare dhe gazetat Nov den, Mlad borec, Idnina, Horizont, Sovremenost, Shopovi do të punojë si redaktor kryesor në të përjavshmen satirike Osten, që do ta nxisë të botojë një varg poezish satirike, më vonë të grupuara në përmbledhjen Jus-univerzum (1968), në të cilën nuk i kursen as politikanët “politikisht jus korrektë”, e aq më pak shkrimtarët, kritikët, ose gazetarët e atillë. Këto të fundit, të njejtët me të cilët qe përballur pesëmbëdhjetë vjet më parë, pas botimit të Vargjeve për vuajtjen dhe gëzimin (1952), përmbledhje që nxiti një polemikë të ashpër në rrethet letrare maqedonase. Pikërisht ajo përmbledhje, ashtu si edhe përmbledhja e radhës, Shkrihu me heshtjen (1955) shënon një kthesë historike në poezinë maqedonase që njëzëri do të pranohet dhe përshëndetet vetëm disa vite më vonë.

Портрет на Ацо Шопов кој послужи за модел на логото на неговиот Лирски дом. Автор на логото е неговиор внук Александар Џони-Шопов.

Edhe përkundër sulmeve të kritikës letrare, Aco Shopovi u qëndron besnik ideve të tij dhe ndërton një univers poetik autentik të pa depërtueshëm nga urdhërat e soc-realizmit, mirëpo pa kaluar në disidencë. „Unë jam një nga ata poetë që i qëndrojnë besnik vetvetes që nga përpjekjet e para poetike e deri në fazën e pjekur të krijimtarisë” deklaron Shopovi në bisedën me Miodrag Pavloviqin (1969). “Asnjëfarë lloj erërash letrare nuk ia dolën të më veshin petkun e dikujt tjetër, petk i cili do të binte ndesh me natyrën time poetike. Ato erëra më korrigjuan, përmisuan dhe më sollën deri në një nivel më të plotë të shprehjes poetike, por nuk më larguan nga rruga në të cilën po ec. Poeti e shpik poezinë e tij, e jo nënshkrimi që e vendos nën të.”

Duke filluar nga përmbledhja e tij e parë, Vjersha, e cila është njëkohësisht edhe libri i parë i  botuar në gjuhën maqedonase në Maqedoninë e lirë, në vitin 1944, e deri tek e fundit, Дрво на ридот, që do të dalë në shtyp dy vite pas vdekjes së tij, Aco Shopov i ndërton themelet e një poezie vendimtare bashkëkohore – veçanërisht me Небиднина (1963) dhe Soditës në hi (1970) – e cila mbështetet në vendin e lindjes me të vetmin qëllim për ta futur në kadastrën e botës. Ajo është poezi që ia del t’i bashkojë, në një përvojë të njejtë intime, përjetimet personale të autorit dhe fatin e njerëzimit.

Inagurimi i Akademisë Maqedonase

Inagurimi i Akademisë Maqedonase të Shkencave dhe Arteve

I zgjedhur, më 18 gusht 1968, midis anëtarëve të parë të Akademisë Maqedonase të Shkencave dhe Arteve (MANU), kurse një vit më vonë edhe si anëtar korrespondent i Akademisë Serbe, Aco Shopov është fitues i çmimit më të lartë jugosllav AVNOJ (1970), si dhe çmimeve letrare: “Koço Racin”, për përmbledhjet Tretu me heshtjen (1956) dhe Soditës në hi (1970); “11 tetori”, për përkthimin e Hamletit (1960) dhe për veprimtarinë jetësore (1981); “Lojëra fëmijësh me dragonj”, për përkthimin e poezive të Jovan Jovanoviq-Zmajit (1967); “Vllezërit Milladinovci”, për përmbledhjen Kënga e gruas së zezë (1976)

Sengori dhe Shopovi, me Bokasën, Senegal, 1973

Sengori dhe Shopovi, me Bokasën (në të majtë), Senegal, 1973

Kënga e gruas së zezë është e inspiruar nga qëndrimi i tij në Senegal, ku është emëruar si ambasador i Jugosllavisë, në vitin 1971, pas viteve të gjata kushtuar veprimtarisë së botimit, kryesisht si redaktor kryesor i shtëpisë botuese “Makedonska kniga”. Gjatë kohës së qëndrimit në Afrikë, ai do të përkthejë edhe poezi të zgjedhura të presidentit  senegalist, Leopold Sedar Sengor, anëtar të Akademisë Franceze, fitues të “Kurorës së Artë” të Mbrëmjeve Strugane të Poezisë, në  vitin 1975.

Të njejtin vit Aco Shopov emërohet kryetar i Komisionit Republikan për Lidhje Kulturore jashtë vendit, në Shkup. Por, tre vjet më vonë, sëmundja, e parandjerë kahershëm tek poezitë e tij, do ta detyrojë ta lërë pas dore jetën aktive.

Vladimiri dhe e bija Milla

Vladimiri dhe e bija Milla

Baba i Vladimirit, i cili u lind më vitin 1949, në martesë me Bllagorodnën, kurse ndërroi jetë në janar të vitit 2000, dhe i Јasminës, e lindur në vitin 1960, në martesë me Svetllanën, Aco Shopov arriti të jetojë aq gjatë sa për t’i parë nipërit Аleksandër и Leonardo. Por, nuk arriti dot t’i njihte Мillën dhe Аleksandrin e dytë. Pas sëmundjes disa vjeçare, ai vdiq në Shkup, më 20 prill të vitit 1982.

Fotografitë (me përjashtim të karikaturës, e cila i përket Shoqatës së shkrimtarëve të Maqedonisë) mund të merren dhe të publikohen me copyright të detyrueshëm: © Aco Shopov – Poesis