Ацо Шопов: Јазикот наш литературен*

Тој е тука, присутен во нашите најобични средби и разговори, во нашиот печат, радио-емисии, во нашите училишта, средни и високи школи, во нашата литература, на сите конференции, советувања и договори, на уличните афиши и фирми, тој е жива врска на животот наш секојдневен. Тој − иманентна потреба на нашата Револуција, вчера, денес − на нашето социјалистичко движење и преобразување. Динамичноста и често драматичноста на тоа преобразување го условуваат неговиот вонредно брз, динамичен и сложен растеж. Денес е веќе сосем јасно и не треба специјално да се нагласува дека станува збор за два процеса, меѓусебно неразделно испепреплетени, дека тие два процеса всушност претставуваат страни на единствениот револуционерен развиток што води кон потполна афирмација на една националност, на една земја и еден народ кои скоковито се придружуваат кон материјалните и духовни постигања на другите земји и народи.

Тоа е историски факт. Ние на него гледаме како на природна неминовност и го и примаме без романтичарски занеси и без националистички егзалтации. На нашиот социјалистички човек јазикот му служи како незаменливо средство во борбата за постигање на оние цели што ќе го означат остварувањето на сите претпоставки за оформување на целосни, сестрано слободни и духовно развиени личности.

Разбирлива е за тоа и грижата за правилното усвојување и понатамошното развивање на нашиот литературен јазик. Таа произлегува од битните развојни тенденции на нашето општество и се наложува како насушна потреба

Постојат многу објективни тешкотии што повеќе или помалку пречат во напорите за усвојување на литературниот јазик. Тоа се тешкотии на неговата младост, на неговиот бурен развиток. Но веќе денес тој ги има сите особености карактеристични за другите поразвиени јазици. И ако понекаде неговото усвојување не ги задоволи нашите очекувањa, причините бездруго треба да се бараат на друга страна. Станува збор за она што е право и должност на сите наши културни. општествени, политички и други институции и фактори, како и на секој наш граѓанин.

Некако по навика, по инерција, свикнуваме да го толерираме она јазично шаренило што го среќаваме на разни предавања, конференции и собранија, без сето тоа да го навредува нашиот слух. На друго место, секој и јавен настан на нелитературен јазик би бил најостро осуден. Не може ни да се замисли каков и да е интелектуален работник кој би се осмелил да истапи и да зборува на некаков дијалект, но кај нас како да е тоа сосем обично и нормално.

Училиштата, гимназиите и другите школи се места каде најмногу се води борба за чистота на нашиот литературен јазик. Но за жалење и таму исто преовладуваат дијалектите и проблемот на литературниот јазик е натоварен скоро исклучиво на преподавателите и професорите по литература.

Јазикот на нашата администрација изгледа дека е сѐ уште најдалеку од литературниот. Тука се среќаваат најдрастични јазични и правописни прекршоци, а тоа не може ни да биде без силно негативно влијание.

Најобичните прошетки низ улиците на нашиот главен град и градовите од внатрешноста на нашата Република ни ја откриваат загрижувачката состојба на јазикот. Јазикот на многубројните плакати, натписи фирми, огласи итн. го создаваат нестручни лица, и со тоа го зголемуваат некултурниот изглед на градовите.

Не треба да се заборава дека и преводната литература (уметничка, стручна, научна) носи веќе сосем многу сериозни проблеми што треба да бидат поставени на дневен ред, а и да не зборуваме за оние диви или полудиви изданија на „уметничка“ и друга литература.

Целта на овој напис е да послужи како поттик за поинтензивни и поефикасни размислувања околу усвојувањето на нашиот литературен јазик. Авторот на овие редови е наполно свесен дека тоа не е ни едноставно ни лесно и дека се работи за подолготраен, сложен и комплициран процес. Сепак, нема никаво сомнение, дека веќе ДЕНЕС на овој план може многу повеќе да се стори одошто е досега сторено. Потребно е само да се здружат и координираат напорите на сите заинтересирани лица и фактори.
____________________
* Текстот е објавен во Нова Македонија, 04.01.1959, стр. 1

Други разговори и статии на Ацо Шопов