Писателот треба да застане на земја*

Ацо Шопов одговара на прашањата на Славко Јаневски

Ацо Шопов (десно) и Славко Јаневски, Скопје, 1967.

По твојот напис во Современост број 3За пресвртница“ се искажа зошто си пак во списанието. Доколку некој не се согласи со тебе, со твојот текст, спремен ли си да полемизираш или мислиш дека еден вид полемики што сме ги воделе стојат зад нас?

Еден вид полемики што досега се воделе бездруго може и треба да бидат зад нас. Инаку, зар би се согласиле за повторно враќање во редакцијата?

Се разбира, ова „зад нас“ не значи дека нешто слично и денес не може да се случи и дека не се случува. Но, за нас е посебно значаен фактот дека навистина денес постојат можности да се водат и принципиелни разговори за литературата. Во тоа е, впрочем и една од нашите немали одговорности како уредници на ова списание.

Немаме причини да бегаме од вакви разговори, како што оди напред одбиваме секакви злонамерни и групашки полемики.

На некои телевизиски приредби, обично песнопојски вечери, мислам трипати до сега, се говори во конферансите на српскохрватски и словенечки. Македонскиот јазик не е застапен, за тоа до сега никој не дал објаснување, а имам впечаток дека такво објаснување никој и не барал. Ваквото заборавање на „третиот“ јазик во Југославија те обеспокојува ли или?…

Никој нема право да ја „заборава“ рамноправноста на македонскиот литературен јазик. Неговото незастапување во општојугословенските програми на телевизијата не може да се правда со блискоста и разбирливоста на српскохрватскиот јазик.

Зар не ти се чини дека овој проблем е во извесна смисла и проблем на една ненужна (иако историски создадена) инфериорност, доколку самите и понатаму молчиме и не го поставуваме?

Одговори на Шопов на прашањата на Јаневски. Машинопис во Фондот Ацо Шопов во Архивот на МАНУ. Стр. 1.

Машинопис на оддговорите на Шопов на прашањата на Јаневски, стр. 1.

На Книгоиздателството „Кочо Рацин“, чиј си оснивач и директор, понекогаш му се префрлаат, според мене, сосем неважни нешта − но сепак: ДРУШТВОТО НА ПИСАТЕЛИТЕ ЗОШТО НЕ ДИСТРИБУТИРА КАДАР ОД СВОЕТО ЧЛЕНСТВО ВО УРЕДНИЧКИТЕ РЕДОВИ. Таквото мислење им дава право на музичарите да го бараат Радиото и Телевизијата, на драмските писатели, театрите (и пак Радиото и Телевизијата) на писателите − сегде кај што се пласира нивниот збор. Тенденцијата писателот да се нарече директен производител или е наивистичка медитација за монополизмот, или еден вид бирократизам. Што мислиш ти? 

За ова прашанье имав можност порано да се искажам. Овде би рекол, дека на писателот не му е потребен никаков светечки ореол околу главата за да го добие своето општествено признание. Зар тенденциите за монополизам немаат цел да го стават писателот на неземен пиедестал, но со очигледни привелигирани земни позиции? Треба да се раскине тој ореол од мистификации, писателот треба да застане на земја.

Верувам дека така ќе му биде подобро.

„Вам ви требаат мртви души?“ го прашува Собакевич Гоголевиот Чичиков. Има ли нашата современа литература чичиковци што се обидуваат да се купувачи на души? 

Современите чичиковци се слаткоречиви, златоусти. Тие кадат и чадат, богуваат − и така душите ти купуваат. И денес е актуелно − Не верувај им на Данајците кога те даруваат со богати подароци.

Малку конвенционалност. Јас знам, но кажи за читателите на Современост која ќе биде твојата идна книга? 

Мојата идна книга ја замислив како творечко продолжување и нараснување на Небиднина. Се разбира, тоа е моја интимна желба. Колку ќе успеам − ќе покаже иднината.

Се чу мислење за нецелисходност на критиката. Јас знам, ако ги прашам, што ќе ми одговореа Митрев, Ѓурчинов, Старделов и Ежов. А те прашувам сепак тебе − што мислиш ти за тоа и држиш ли до критиките што се однесуваат на твоите стихови? 

Многу е речено и изречено за критиката. Што уште да додадам?

Некои од недоразбирањата почнуваат оттаму што критиката не поаѓа секогаш од литературата, а литературата чека од критиката само ловорови венци. Критиката е навистина понекогаш целисходно нецелисходна.

Ги почитувам сите критички мислења, но никогаш не сум сакал нити сега сакам и можам да се вовлечам во Прокрустовата постела на критиката.

Одбери пет македонски поети од чии стихови би составил антологија, иако знам дека не држиш многу до антологиите? 

Петмина? Не ли е тоа многу? А од помалку дали вреди да се прави антологија? Па сепак: Славко Јаневски, Блаже Конески, Анте Поповски, Радован Павловски и ако ми дозволиш да не бидам лажно скромен − авторот на овој одговор.

Си ги превел Сирано, Хамлет, Сид итн. итн. Што мислиш за преведувањето по афинитет и може ли некој преведувач македонската (или на кој и да било народ) поезија да ја пласира тесногрупашки? 

Што е тоа преведување по афинитет?

Пријателство? Заеднички интерес за афирмација? Игнорирање на оние што не се во групата?

До сега тоа било главна содржина на преведувањето по афинитет.

Машинопис на оддговорите на Шопов на прашањата на Јаневски, стр. 3.

Зад теоријата за преведување по афинитет многу нападно sирка перчинот на тесногрупашкиот интерес. Најочигледен пример е македонската литература презентирана последниве години на другите југословенски јазични подрачја.

Постави ми едно прашање и одговори место мене, а ако не го погодиш одговорот што би личел на мене, јас полемички ќе го завршам разговорот со тебе.

[Моето прашање] Те напаѓале, те одречувале, не те признавале. Попусто. Што ќе речеш за сето тоа по две децении?

[Твојот одговор] Исто што и ти: сѐ зависи од тоа дали ќе се роди некој позначаен писател од мене.

Не разбирам − од тебе или од мене, како што би ме прашал ти, или јас, земајќи ги од тебе зборовите Купувам стари секидневности, големи и мали здодевности

______________________________
* Текстот е објавен во Современост, год. XV, бр. 5, 1965, стр. 199-201.

Машинописот на одговорите на Шопов за ова интервју се наоѓа во Фондот Ацо Шопов во Архивот на МАНУ: АШ К3 АЕ90

Прочитајте го и разговорот во кој Јаневски одговара на прашањата на Шопов

Други разговори и статии на Ацо Шопов