Светски класици на македонски: Препев на Шекспировиот Хамлет од Ацо Шопов*

Минатата година скопското книгоиздавателство „Култура“ му предложи на поетот Шопов да го преведе Хамлет на Вилијам Шекспир од препевот на руски јазик. Неодамна преводот на поетот Ацо Шопов излезе од печат (само, во издание на „Кочо Рацин“, бидејќи во меѓувреме „Култура“ престана да издава уметничка литература, и сите такви изданија му ги предаде на „Кочо Рацин“) и сега уште едно дело на Шекспир имаме можност да го читаме на македонски јазик. Како што е познато, првиот превод на Шекспир на македонски е преводот на Oтело на Блаже Конески.

Препевот на Хамлет на Ацо Шопов е едно складно, стројно дело кое изгледа како да му се дало без особен напор. А тоа, еден препев да изгледа како нешто лесно, изведено и претставува еден висок квалитет, една висока ишлифуваност и плод на една долготрајна работа. Бидејќи едноставноста е она што најтешко се постигнува. И еве, како звучи сега на македонски знаменитиот монолог на Хамлет во третиот чин:

Да бидеш или да не бидеш ти −
Еве во што е прашањето сега.
Без ропот, молкум да го трпиш срамот
И сите стрели на судбата дива,
Или пак да се противствавиш гневно,
Да станеш веднаш, да победиш в борба
Или да паднеш? Да умреш. Да спиеш.
Да знаеш дека ќе ја скинеш така
Нишката на безброј лишувања, маки
На ова тело. Тоа ли е целта?
Да умреш. Да сонуваш, да спиеш.

Препевот на Ацо Шопов во својата продлабочена едноставност тече природно, а таа природност прави да заборавиме на кој јазик читаме и сето внимание ни се врзува за длабочината на самото дело, за да го почувствуваме толкуваме, откриваме, секој за себе.

Еве што ни рече Ацо Шопов за својата работа на препевот на Хамлет:

− На самиот препев работев скоро година, со извесни прекини. Се послужив со преводот на Борис Пастернак на руски јазик, издаден во 1947 година. Пастернак го сметаат во светот за еден од најдобрите, најеминентните познавачи и преведувачи на Шекспир. Се разбира, консултирав и други препеви, но овој препев го сметам за најдобар од сите што ми беа при рака, − пред сѐ, по силата и способноста да ја пренесе атмосферата на делото, со најадекватни изрази да го пренесе она што го соопштува авторот. Она што е важно за еден превод, според мене, е тоа дали е верен на духот на оригиналот, иако разбирливо, не е за потценување фактот на познавањето на јазикот на оригиналот од страна на преведувачот. Само, може да се случи преведувачот, иако го познава јазикот на кој е напишан оригиналот, да даде лош превод, бидејќи постојат многу компоненти кои решаваат дали преводот ќе биде успешен или неуспешен. Можеби парадоксално ќе звучи, но за мене тоа е вистина: препевот на поезијата, ако не е потежок акт од пишување на поезијата, е секако рамен на оригиналното поетско творештво, рамносилен е. А тешкотијата е особено во тоа што поетот во своето творештво е слободен во одбирање на средствата за да ја изрази својата идеја, а препевувачот не е слободен. Тој мора да се идентифицира со атмосферата, духот, ликовите и на најадекватен можен начин, сето тоа да го пренесе на јазикот со кој препевува. Така секој препев, секој превод е еден вид ко-авторство. Основните тешкотии јас ги согледувам во тоа и моите главни тешкотии во овој препев, како и во поранешните − Сид и Сирано де Бержерак, кои ги преведував од француски оригинали, беа од тој вид. Колку сум успеал во мојов препев на Хамлет да го пренесам духот на Шекспир, не е секако мое да го кажам.

Но, интересно е да се одбележи тоа, дека во јазична, лексичка смисла, не сум имал некои тешки задачи за решавање. Тоа говори за фактот дека современиот македонски литературен јазик станал такво средство со кое и такви значајни дела од светската литература можат да се преведуваат, дека со него можат да се адаптираат текстови на литератури со далеку побогати традиции и од јазици со побогата историја и поразвиени од нашиот.

Мојот препев нема насекаде рими. Дадов рими таму каде ги има и во оригиналот, обично при завршување на некои поважни настани или сцени, како и во целата „сцена на сцената“ во третиот чин. Тешкотиите тука ми беа поголеми. Требаше да наоѓам соодветна рима, а и смислата на оригиналот да ја запазам.

Наскоро, значи, вашиот превод ќе го чуеме од некоја театарска сцена. Дали амбиентот на Куршумли-ан би дал можност за едно пооригинално изведување? 

− Досега никој официјално не ми го побарал препевот за поставување на сцена. Само некои фрагменти се изведени во студиото на Радио − Скопје, оваа пролет. Да Куршумли-ан, секако, би претставувал интересен амбиент за прикажување на Хамлет во Скопје. Јac, pазбирливо, би сакал да го чујам мојот препев од сцената. Во приватни контакти со луѓето од Скопскиот театар е говорено за тоа, но, повторувам, официјално уште ништо не е утврдено.
__________________________

* Интервјуто е објавено во Нова Македонија, 18.9.1960, стр 9, под наслов „Светски класици на македонски: Препев на Шекспировиот Хамлет од Ацо Шопов”. Разговорот го водела Ксенија Гавриш.

За препевот на Хамлет прочитајте ги исто така текстовите на Томе Арсовски, Томе Момировски и Иван Ивановски

Други разговори и статии на Ацо Шопов