This post is also available in: French Spanish

Шопов многу рано научи да чита во пепелта*

Aurora Marya Saavedra

Одминуваше 1944 година и Македонците започнаа да го прославуваат свршетокот на Втората светска војна, бурниот оган на умирањето. Речиси на сличен начин го прославуваа прокламирањето на својата нова држава и Република, тука, каде што низ долината на Вардар се протега и пејзажот на нејзините реки, езера и планини.

Збирката песни од Ацо Шопов, „поетот партизан“ како што го нарекуваа со симпатии, излезе во јавноста во истата година на прославувањето, додека истовремено забрзано зараснуваа сè уште незараснатите рани, во времето на обновата; и повеќе од тоа, се втемелуваше системот на владеење, новиот начин на животот, новата естетика и култура што произлегуваа од традициите и барањата на новото време.

Под најскромниот наслов Песни се наоѓаше вреден материјал што ќе отвори нови можности за поетика и литературна експресија, пишувана со кирилица, на македонски јазик.

Песните содржеа повеќе творби што „поетот партизан“ ги создаде среде борба и реки од крв што ги браздеа полињата, ослободувани од силите на антифашистичкиот отпор. Лирскиот потпис на младиот борец со сите негови горчливи спомени и болни загуби, останува втиснат во нив, како и во идните фази од неговото творештво, деликатно поврзано со субјективното.

Во книгата се најде и поемата „Очи“**, која се прифаќа како една од врвните песни во македонската лирска поезија.

Таа негова поема е пишувана во манир на чиста елегичност, инспирирана од лицето на партизанката Вера Јоциќ која беше убиена во борбата, и возљубена другарка чии што вредности поетот ќе ги всади во прекрасни метафори.

Со Песни започнува, воздигнување на дотогаш променливиот јазик на Македонците, кој во тек на долги временски периоди бил оштетуван во својата функционалност при регистрирањето на чувствата и мислите народни. Како резултат на многуте странски натрапништва, беше ограничен и развитокот на пишаниот збор. Денес, меѓутоа, му се дадени вистински услови за неговото искупување и средување.

Шопов се насочува кон таквиот потфат и ја обединува својата пламеност со јадрото на другите интелектуалци, негови современици: Коле Чашуле, Блаже Конески, Славко Јаневски…

Со такви напори се возвраќа славата и престижот на локално-традиционалните изрази. Поетот се служи со своето широко познавање на формулите и лавиринтите на писмото и говорниот јазик на прадедовците. Ги утотребува неологизмите со иста умешност како и архаизмите, влезната врата на неизмерливиот универзум на словенските симбологии.

Ацо Шопов многу рано научи да чита во пепелта.

Неговото поетско дело, што покажа кон една нова насока по која требаше да се тргне беше од почетокот до крајот проткаено со метафизички прашања и постојани естетски предизвици.

Овој македонски поет никогаш не дозволи да го допрат догмите на апсолутното во идеите. Неговото згуснато и вдахновено пишување и на епски теми е ослободено од спектакуларната херојска тежина. Неговата прочистена сензибилност и неговата широка интелектуална перспектива, овозможуваат со чиста прецизност да се разграничат како неговите можности, така и ограничувањата на експресивните ракурси, што се раководат од концептот на „масите“ што е дел од соцреализмот, инфилтриран во сценариото на културните манифестации од подрачјето на Балканот, во периодот додека траеше атмосфера на еуфорија по завршувањето на војната.

Ацо Шопов многу рано научи да чита во пепелта.

За креативните стремежи на овој поет, роден во Штип, град кој гледа кон планините, беа многу значајни проблеоците на талентот кои ќе ги култивира, меѓу другите интересирања, било како добро информиран новинар, академик или дипломат, и кои ќе го сврзуваат со различни области, допуштајќи му да проникне во тековните филозофско-естетски вредности што ги освојуваше со својата авангардна интенција.

Ацо Шопов не прифаќа ништо од унанимизмот, тремендизмот, футуризмот или експресионизмот што се во мода; бездруго, неговата поетака активност, ослободена од ограничувања, го презема здивот на сомнежите и убедувањата на мислата на Сартр, Ками или Ман.

Песна на црната жена и „Баобаб“ ги обработуваат мотивите и особеностите на луѓето и амбиентот на Сенегал што го инспирираа во текот на неговиот престој како амбасадор на Југославија во тој дел од африканскиот континент што беше воден од еден друг познат поет: Леополд Седар Сенгор.

Лирскиот израз на Шопов достига вонредни височини кога искажува нешта од минатото со термини од сегашноста и кога зафаќa во сегашноста за да ја искаже со термини од минатото, ова е секако тешка игра, што ретко кој може да ја игра.

Ацо Шопов многу рано научи да чита во пепелта.

Крајот на македонскиот поет беше трагичен. Но, неговите песни беа преведени на многу јазици. Во преводот на нашиот костилјански јазик се водеше грижа за секоја верзија за апсолутна верност и прецизен напон, за чувствителноста, за круговите остро назначени од пламениот крвоток на нејзиниот автор.

_________________
* Предговор на изборот Lector de cenizas (Гледач во пепелта). Presentación selectión i traducción por Aurora Marya Saavedra. México: Cuadernos Cara a Cara, 1987, 93 p. Превод ос шпаниски Александар Митевски.

** Погрешна информација

Македонскиот превод на овој текст е објавен во Културен живот, 1988, год. XXXIII, бр. 1-2, стр. 43-44 под наслов „Ацо Шопов“.