Ацо Шопов: Неискристализирани критериуми*

„Жири-комисиите се наполно затворени институции и во однос на литературата и во однос на нашата јавност“

Во разговорите за „Струшките вечери на поезијата“ и воопшто за соодносите во современата македонска литература овој пат го поканивме да учествува современиот македонски поет Ацо Шопов, еден од ретките наши поети што учествувале на сите фестивали во Струга.

Анте Поповски одговарајќи на нашите прашања наброја низа успеси на институцијата Струшки вечери на поезијата. Ве молиме, неодземајќи Ви го правото да ги посочите успесите, да ни речете, што е тоа на овие манифестации што им пречи да бидат една организираност без замерки, односно зошто постојано, веќе пет години, се провлекува нешто за кое велиме „идниот пат треба да го нема“? Всушност, што се, а што треба да бидат овие Вечери?

Струшките вечери на поезијата се афирмираа како мошне значајна поетска манифестација, која може многу да придонесе за афирмацијата на нашата поезија како во Југославија така и во светот. Ми се чини дека тоа најмногу го покажува последната (петтата) Струга, но тоа не значи дека на оваа институција не можат да ѝ се направат и сериозни забелешки, особено од гледна точка на функцијата што таа ја има во афирмацијата на нашата поезија, односно литературата воопшто.

Така, на пример, сметам дека сѐ уште не е расчистено прашањето за критериумот кои од нашите поети и под кои услови треба да учествуваат на оваа манифестација. Имам впечаток дека ова прашање сѐ уште се решава инцидентно, во зависност од моментните расположенија, врски или афинитети. Потоа, многу малку е сторено странските учесници на Фестивалот да добијат една покомплетна претстава за достигањата на современата македонска поезија и воопшто за македонската литература и култура. Тоа запознавање повеќе или помалку е оставено на случајноста готовноста или добрата волја на учесниците-домаќини.

Струшките вечери на поезијата се поетска манифестација, меѓутоа во сите овие пет досегашни „Струги“ главен збор води и доминира критиката. Немам ништо против учеството на критиката, но сметам дека ќе биде далеку поинтересно да им се даде повеќе можност и време на поетите да говорат за своите искуства, за своите творечки проблеми.

Годинава во програмата беше внесена и новината „Вечер на македонската критика“, при што еден наш критичар (А. Спасов) вместо три песни, се определи само за еден единствен поетски текст. Треба ли тоа да значи, дека освен тој текст ништо добро не е напишано во една целогодишна поетска продукција. Можеби овој гест на критичарот треба да се толкува како мошне строг критериум, или, да си дозволиме во името на сите македонски поети, одраз на недоволно следење на нашата поетска продукција?

Несомнено е дека идејата нашите критичари да прават мали т.н. антологиски избори од тековната поетска продукција што ќе ѝ ги презентираат на струшката публика претставува интересна новина и обид Струшките вечери да ја збогатат својата физиономија со уште една убава манифестација.

Меѓутоа, овие мали антологиски зафати бараат и еден многу поголем критичарски однос кон избраните поетски текстови и поголема одговорност. Освен тоа се поставува прашањето дали само пет критичари да го прават овој избор или и сите останати кои на еден или друг начин се афирмирале како критичари во нашата литература.

Мој личен впечаток е дека овој прв обид не е најуспешен и дека поради тоа публиката немаше можност да се сретне и да ги чуе и оние поетски текстови што тоа го заслужуваат.

Секој критичар има право да направи таков избор кој по негово мислење е најдобар, но, исправен пред резултатите на едногодишна поетска продукција, која за мене не е ни мала ни безначајна, туку напротив претставува нов дострел во развојниот пат на нашиот поетски збор, не знам дали има право да се задржи само на еден единствен поетски текст. Не би сакал да навлегувам во мотивите на една таква поставка, но, еден таков ноншалантен однос не би можел да остане без јавно негодување од страна на нашите поети**.

Познато Ви е дека и овој пат при доделувањето на наградата Браќа Миладиновци, каков што беше случајот и на неколку пати досега, дојде до израз сукобот меѓу очекувањата на поетите и публиката и одлуката на жири-комисијата. Што треба да се направи кај нас за да ги снема мноштвото нелитературни „критериуми“, кои најчесто превладуваат при доделување на една литературна награда?

Ја користам оваа прилика да се искажам за работата на жири-комисиите не само за наградите во рамките на Струшките вечери на поезијата туку и за работата на жири-комисиите кај нас воопшто.

Мое мислење е дека тоа се наполно затворени институции и во однос на литературата и во однос на нашата јавност. Со други зборови тие на еден недемократски начин работат и ги донесуваат своите одлуки. Затоа пледирам нивната работа да биде отворена и јавна, во присуство на сите заинтересирани, што значи во присуство на печатот и сите оние што се интересираат за литературата, уметноста, културата… Само јавноста во работата на овие жири-комисии може да ги елиминира сите компромиси, спогодби и непринципиелни конфронтирања со кои што се оптоварени овие институции.

Што се однесува до жири-комисиите на Струшките вечери на поезијата може да се забележи дека во нивната работа учествуваат еден ист круг од критичари. Сметам, исто така, дека бројот од тројца критичари во жирито за најдобра објавена збирка од една до друга „Струга“ е недоволна гаранција неговата одлука да биде објективна и непристрасна. И на крајот го поставувам прашањето: зошто само критичарите да учествуваат во одлуката за најдобра збирка; зар во жирито не може да работат, исто толку, авторитетно и стручно, и поети кои не конкурираат за таа награда?

_________________
* Интервјуто е објавено под наслов „С​​è уште неискристализирани критериуми” во Вечер, 30.09.1966, стр. 9. Разговорот го водел Ал. Поповски.

**  Набргу по овој разговор, Ацо Шопов ја обjавува песната Јус-критичар во Остен, на 19.10.1966, стр.1. Тоа е првата од серијата 22 песни објавувани редовно во ова сатирично списание до октомври 1967 година.

Други разговори и статии на Ацо Шопов