Портрет-карикатура на Шопов од Василие Поповиќ-Цицо, 1955 год

Портрет-карикатура на Шопов од Василие Поповиќ-Цицо, 1955 год

Ацо Шопов: Како и зошто почнав да пишувам сатирична поезија?*

1.
Како и зошто почнав да пишувам сатирична поезија? Ќе Ви одговорам така како што беше: сосема случајно без и да сонувам дека лириката може да ги наежи своите боцки.

А почна вака: пред самиот старт на најновата Остенова серија, тогашниот главен уредник Славко Јаневски ме покани да му напишам „нешто што ќе ми текне“ за Остен што „ќе излегува кога ќе му текне“.

Ми текна дека кај нас се употребува и злоупотребува поимот ЈУС. Имено, по јус живееме, се облекуваме, јадеме, вреднуваме, спиеме, браниме, сакаме… Јусот стана некаква наша втора природа. А каде е вистината?

2.
Бездруго, ние немаме развиена сатирична-хумористична литература. Зошто е тоа така? Причините можат да се побараат во нашиот своевиден комодитет, во напластеното сало на нашето спокојство и нечувствителност кога се работи за другите, во пречувствителноста кога сме ние во прашање, во недостигот на готовност да се видиме самите себеси во искривено огледало, да се потсмевнеме на себеси и на нашите општествени и приватни мани.

Освен тоа, сатирата е најакциона од сите видови уметнички акции, најударна, директно свртена против исчашеностите, бездушноста, нехуманоста, против тоа што ги прави луѓето неспособни за какво и да е самостојно ангажирање. Сатирата е сушта спротивност на конформизмот и конформистичката литература, „опасна“ и „лизгава“ земја, рушител на „мирот“ и „редот“. Од сите уметнички ризици таа е најголем ризик. Но и задоволство ако не е потфрлање.

Бездруго, некои причини се наоѓаат и во самата литература. Литературата првин треба да се развие, да узрее, па да може да се сврти и кон тие страни на животот што стануваат предмет на сатирата.

3.
Би сакал Остен да им помогне на сите што пишуваат или што сакаат да пишуваат сатирична литература, како и на сите познати или уште неафирмирани карикатуристи. Затоа и влегов во редакцијата.

Што се однесува до моите планови, ми се чини дека е подобро одговорот да му го оставиме на времето.

4.
Скоро за сите наши поети, па и за мене, постојат разни предубедувања сугерирани главно од критиката. Тоа е уште еден доказ дека критиката ретко поаѓа од поетската стварност туку скоро секогаш од своите шеми за таа стварност. Така едни од поетите се лиричари, други медитативци, трети за преокупација ја имаат патриотската поезија итн. Поетската личност е насилно сведена на една димензија.

За среќа, тоа е само во главите на тие критичари. Во стварноста пак, нештата изгледаат сосема поинаку. Поетот е неуморен истражувач, ако насети некоја нова можност тој нема да се смири сè додека не ја реализира.

Мислам дека лиричарот и сатиричарот не си пречат еден на друг. На извесен начин тие си помагаат и се надополнуваат. Сатиричарот го презема зборот кога лиричарот не е во состојба поетски убедливо да сугерира некоја идеја, а лиричарот го истиснува сатиричарот кога овој ќе се обиде да гради со неговите средства.

5.
Веќе реков дека лириката и сатирата живеат под ист покрив. Не гледам причини да ги направам непријатели. Се надевам идната година ќе можам да предложам збирка лирски песни, дел од кои се и објавени во нашите литературни публикации.

_______________
* Ацо Шопов писмено одговара на прашања од новинар. Интервјуто е веројатно направено во 1968 година, кога е објавена збирката Јус-универзум. До денес не е најден објавениот текст. Ракописот и машинописот се наоѓаат во Фондот Ацо Шопов во Архивата на МАНУ, АЕ 83. А.Ш.
_______________
За сатиричната поезија на Шопов, прочитајте ги: