Ацо Шопов: Како и зошто почнав да пишувам сатирична поезија?*

Современиот македонски поет Ацо Шопов, секако е еден од најдобрите во мошне разновидната и богата македонска поезија. Досега, главно, на пошироката јавност познат како лиричар, тој од пред извесно време на страниците на Остензапочна да ги објавува своите сатирични стихови. Деновиве дознавме дека тие стихови под наслов Јус-универзум се прифатени за печат во издавачката куќа „Мисла“, така што наскоро треба да ги очекуваме оформени како книга.

Како дојде до тоа напоредно со лирската поезија, сигурно дека и натаму таа останува жариште на вишите творечки интереси, да ја создадете и оваа книга сатирична поезија?

Како и зошто почнав да пишувам сатирична поезија? Ќе Ви одговорам така како што беше: сосема случајно без и да сонувам дека лириката може да ги наежи своите боцки.

А почна вака: пред самиот старт на најновата Остенова серија, тогашниот главен уредник Славко Јаневски ме покани да му напишам „нешто што ќе ми текне“ за Остен што „ќе излегува кога ќе му текне“.

Ми текна дека кај нас се употребува и злоупотребува поимот ЈУС. Имено, по јус живееме, се облекуваме, јадеме, вреднуваме, спиеме, браниме, сакаме… Јусот стана некаква наша втора природа. А каде е вистината?

Во нашата мошне богата поетска актива ретки се поетите што создаваат сатирична поезија. Вашата книга се појавува речиси осамена; кои се причините, според вас, за таквата состојба на нашата сатирично-хумористична литература?

Бездруго, ние немаме развиена сатирична-хумористична литература. Зошто е тоа така? Причините можат да се побараат во нашиот своевиден комодитет, во напластеното сало на нашето спокојство и нечувствителност кога се работи за другите, во пречувствителноста кога сме ние во прашање, во недостигот на готовност да се видиме самите себеси во искривено огледало, да се потсмевнеме на себеси и на нашите општествени и приватни мани.

Портрет-карикатура на Шопов од Василие Поповиќ-Цицо, 1955 год

Портрет-карикатура на Шопов од Василие Поповиќ-Цицо, 1955 год

Освен тоа, сатирата е најакциона од сите видови уметнички акции, најударна, директно свртена против исчашеностите, бездушноста, нехуманоста, против тоа што ги прави луѓето неспособни за какво и да е самостојно ангажирање. Сатирата е сушта спротивност на конформизмот и конформистичката литература, „опасна“ и „лизгава“ земја, рушител на „мирот“ и „редот“. Од сите уметнички ризици таа е најголем ризик. Но и задоволство ако не е потфрлање.

Бездруго, некои причини се наоѓаат и во самата литература. Литературата првин треба да се развие, да узрее, па да може да се сврти и кон тие страни на животот што стануваат предмет на сатирата.

Од неодамна сте и главен уредник на Остен; зборува ли тоа на некој начин дека поангажирано ќе ѝ се посветите на сатирата?

Би сакал Остен да им помогне на сите што пишуваат или што сакаат да пишуваат сатирична литература, како и на сите познати или уште неафирмирани карикатуристи. Затоа и влегов во редакцијата.

Што се однесува до моите планови, ми се чини дека е подобро одговорот да му го оставиме на времето.

АШ К8 АЕ162Постојат ли допирни точки меѓу лирската и сатиричната поезија, та вие со толку леснотија и со толку успех што ги создадовте вашите Јус-универзуми?

Скоро за сите наши поети, па и за мене, постојат разни предубедувања сугерирани главно од критиката. Тоа е уште еден доказ дека критиката ретко поаѓа од поетската стварност туку скоро секогаш од своите шеми за таа стварност. Така едни од поетите се лиричари, други медитативци, трети за преокупација ја имаат патриотската поезија итн. Поетската личност е насилно сведена на една димензија.

За среќа, тоа е само во главите на тие критичари. Во стварноста пак, нештата изгледаат сосема поинаку. Поетот е неуморен истражувач, ако насети некоја нова можност тој нема да се смири сè додека не ја реализира.

Мислам дека лиричарот и сатиричарот не си пречат еден на друг. На извесен начин тие си помагаат и се надополнуваат. Сатиричарот го презема зборот кога лиричарот не е во состојба поетски убедливо да сугерира некоја идеја, а лиричарот го истиснува сатиричарот кога овој ќе се обиде да гради со неговите средства.

Во првото прашање изразив верување дека истовремено не ѝ „откажавте љубов“ и на интимната лирика; доколку е тоа точно ќе имаме ли можност наскоро да добиеме и книга интимна поезија? **

Веќе реков дека лириката и сатирата живеат под ист покрив. Не гледам причини да ги направам непријатели. Се надевам идната година ќе можам да предложам збирка лирски песни, дел од кои се и објавени во нашите литературни публикации.

_______________
* Интервјуто е објавено под наслов „Сатирични стихови Јус-универзум”, во Вечер, на 03.12.1967, стр 9. Разговорот го водел Ал. Поповски.  Автографот и машинописот со одговорите се наоѓаат во Фондот Ацо Шопов во Архивот на МАНУ: АШ K3 АЕ83. Машинописот со прашањата е во следнава архивска единица: АШ К8 АЕ 162 (со автографски поправки на Ацо Шопов).

** Необјавен дел од интервјуто преземен од архивскиот материјал.
_______________

За сатиричната поезија на Шопов, прочитајте ги исто така:

Други разговори и статии на Ацо Шопов