Ацо Шопов: Поезијата − миг на нашата свест и совест во светот *

Поезијата тешко може да се дефинира. − Ние сакавме да го почнеме нашиот разговор со тоа што ќе побараме од академикот Ацо Шопов, еден од најпознатите наши современи поети, да го изнесе своето сфаќање за поезијата. Ацо Шопов во шега вели дека дефиницијата означува и крај, а тој е далеку од тоа да му стави крај на своето поетско кажување**.

А ако таа дефиниција настојува да биде некаква апсолутна свест за поетскиот чин, тогаш може лесно најмногу да се оддалечи од вистинското битие на поезијата. Поезијата не е слика што може да се врами и да се закачи на некој ѕид за украс на сите нејзини заљубеници. Поетите создаваат и ако тоа нивно создавање значи и некакво самодефинирање на поезијата, би можел да речам дека постојат толку поетики колку што има и автентични поетски светови.

Би било трагично за поезијата кога би се обиделе да ја вовлечеме во Прокрустовата постела само на едно сфаќање, макар и „сеопфатно”, макар и најпрогресивно. Реков, најпрогресивно! Зар не ви се чини дека некои поими и категории од областа на економиката, социјологијата итн. се пренесуваат механички во уметноста, во поезијата? Зар поезијата, ако е поезија, а јас за неа зборам овде, може да се дефинира така како што се прави тоа со стопанските, општествените и другите односи меѓу луѓето. Во поезијата нема високо и средно развиени земји и земји во развој. Таа е или не е тоа.

Сега е актуелен проблемот на таканаречената ангажирана поезија. А кога поезијата не била ангажирана? Се разбира, се зависи од тоа како се сфаќа проблемот на ангажираноста. За мене не постои ангажирана поезија надвор од поетското битие на песната.

Честопати сме го прашувале Ацо Шопов останува ли и натаму исклучиво поет, со надеж дека еднаш ќе не изненади и ќе рече: „пишувам расказ, драма, роман!” На тоа секогаш нè терала желбата да направиме сензација, Така и во овој разговор настојуваме на тоа прашање.

Не сум единствен што пишува само поезија. Како што рековте, другите литературни родови не ме привлекуваат. Зошто е тоа така? Не знам.

Сепак, неодамна напишавте книга сатирична поезија.

Да, напишав книга сатирична поезија. Поетот не смее да молчи пред некои појави на кои само сатирата може успешно да им се спротивставува.

Можете ли сега да ни го соопштите искуството како лиричар и создавач на сатирична поезија?

Мислам дека не може да се зборува за две искуства. Тоа е едно: искуството на поезијата што се јавува во два вида, лирски и сатиричен. Меѓу нив не гледам некоја непремостлива граница. Напротив, ми се чини дека постојат многу нишки што ги сврзуваат. Во еден момент почувствував дека најцелосно како поет можам да се реализирам ако се свртам кон сатиричната поезија, како што сега чувствувам потреба да им се вратам на оние преокупации што ги носам од објавувањето на Небиднина.

Посакуваме Ацо Шопов да ни рече која своја книга најмногу ја сака, а кога сме веќе на тоа и која песна.

Небиднинавели, се подзамислува малку и додава: Песната „Лузна”, во истата книга. Се поднасмевнува и вели: Само не ме прашувајте зошто. Но во шега тој и го дава одговорот: Новата книга уште не ми е излезена.**

Се задржуваме на една мошне стара тема и секогаш актуелна: читателот и авторот; тие две раздалечености, што секој автор си посакува да не бидат тоа. Сакаме да дознаеме го поќувствувал ли Ацо Шопов читателот и кога?

Обично се смета дека за современата литература читателот не пројавува некој особен афинитет. Едни ја обвинуваат литературата, други читателот. Каде всушност лежи вистината? Најчесто надвор и од литературата и од читателот. Најмногу во начинот со кој се гради односот меѓу литературата и читателот, во закожурченоста и инертноста на тој однос.

Читателот најсилно се чувствува преку интересот за делото на авторот. На тој интерес не би можел да се пожалам.

А има ли улога непознатиот читател во моментот на творечкиот чин?

Делото вистински живее ако има и додека има читатели. Авторот создава за нив.

Но вашето прашање навлегува во срцевината на творечкиот чин. Има ли некаква улога, па макар и тој, како што велите, непознатиот читател, во творештвото?

Ако авторот, додека твори, сака да му се прилагоди на вкусот на некоја категорија читатели, ако ги има предвид нивните желби и барања од литературата, тој не е ништо повеќе од секој одличен конформист и неговата продукција ќе биде со проблематични квалитети. Творечкиот чин е автономен, често спротивен и во судир со општоважечките норми, разбирања и вкусови.

Ако пак под поимот „непознат читател“ го подразбирате оној имагинарен аудиториум на кој му се обраќа творецот во рамките на општите животни услови и односи, како и духовните димензии на времето во кое што живее и создава, тогаш тој „непознат читател“ бездруго има одредена улога во творечкиот чин.

Разговорот се префрлува на поопшти теми. Така, на пример, посакуваме поетот Ацо Шопов да го дефинира сегашниот момент на современата македонска поезија.

Денешната наша поезија открива нови поетски простори не само за нас, туку и за другите. Таа станува сè посилен глас во современите поетски созвучја и со својата автентичност и оригиналност го привлекува вниманието и на оние културни средини зад границите на нашата земја што имаат поразвиени и побогати поетски искуства.

И нешто повеќе − таа е денес еден миг на нашата свест и совест во светот.

На нашите читатели им е познато дека годинава треба да излезе од печат книга сатирична поезија од Ацо Шопов***, а неодамна тој прочита неколку нови необјавени песни како пристапно предавање****, што потоа ги објави во Современост. Претпоставуваме дека поетот веќе работи на оваа книга поезија.

Да, приготвувам нова стихозбирка. Кога ќе ја објавам ? Се надевам идната година.

* Вечер, 31.03.1968, стр. 9. Оригиналниот машинопис „Поезијата тешко може да се дефинира”, што ги содржи одговорите на прашањата на редакцијата на Вечер, се наоѓа во Фондот Ацо Шопов, во Архивата на МАНУ, АШ К3 АЕ81.
** Овие два параграфа не се наоѓаат во оригиналниот машинопис.
*** Јус-универзум, единствената збирка сатирична поезија на Шопов, која е и воедно прва македонска збирка од тој вид,  излегува во септември 1968 год.
**** Веројатно се мисли на поемата „Долго доаѓање на огнот”, прочитана како пристапна песна на свеченото отворање на МАНУ, на 10 октомври 1967 год.