Ацо Шопов: Зборот е единствен клуч со кој можат да се отворат проблемите на човековата егзистенција*

Тринаесетта година по ред во Нови Сад во исто време се одржуваат „Змаевите детски игри“. Манифестација од чисто литературен карактер, посветена на детската литература. Првпат од своето постоење, оваа година манифестацијата во Нови Сад воспостави и награди. Ацо Шопов, еден од истакнатите македонски поети, стана добитник на Змаевата награда. Ова литературно признание на Ацо Шопов му е доделено за препевот на изборот на творештвото на Змај на македонски јазик, што овој поет го направи во 1965 година, а го издаде „Македонска книга“.

За да поведеме разговор со Ацо Шопов не беше повод само последната награда.

Литературната институција во Нови Сад првпат во своето постоење годинава воспостави и награди. Вие сте добитник на ова вредно признание за препев на целокупното творештво на Змај. Што всушност, наградава значи за вас?

Оваа награда има посебна вредност затоа што доаѓа од друга Република ━ покраина каде што живеел и творел Змај. Таа за мене дојде сосема неочекувано, и затоа дотолку ми е подрага. Мислам дека таа укажува, меѓу другото, на патиштата по кои треба да се одвиваат сегашната и идната меѓурепубличка соработка и контакти на литературен и културен план.

Наградата ви е доделена исклучиво за творештвото посветено на децата.

Одамна се бавам и со препеви на поезија каде детската поезија зазема посебно место и ми е чини дека оваа награда носи афирмација на преведувачкиот труд, кој сѐ уште можеби не достатно се цени и не нашол свое адекватно општествено и културно вреднување.

Рековте дека наградата дојде неочекувано. Значи ли тоа дека за преведувачкиот труд постои извесно оглушување, поточно, за неговото вистинско вреднување?

Примери на оглушување има доста. Мислам дека имаме значајни препеви и преводи објавени на македонски јазик за кои пошироката јавност речиси не знае ништо. Тоа говори за еден поинаков однос за тој вид творештво. По мое мислење, препевот-преводот може да биде исто толку значаен како едно сериозно оригинално творечко дело.

Како илустрација за ова ќе го наведам Пеколот од Данте кој е објавен прилично одамна на македонски јазик, а нашата јавност не знае за тој факт.

Според ова, можно ли е, и колку е оправдано, на пример, воспоставување на награда за превод во нашата Република?

Во институцијата „11 Октомври“ преку нејзините соодветни комисии се разгледува целото творештво, вклучувајќи го и преводот. Колку што ми е познато, награди за превод во другите републики постојат и ми се чини дека е целисходно и кај нас да се воведе слична институција. Зашто таа ќе може да даде посериозен поттик на овој труд, многу посистематски да се има увид во него, да го одбира и наградува она што е значајно, посебно значајно за нашиот национален културен фонд. Со самото тоа ━ да ги стимулира оние што му се посветиле на преведувањето.

За книгите Небиднина и Хамлет, поетот Ацо Шопов е добитник на нашето највисоко републичко признание наградата „11 Октомври“. Тој, во меѓувреме е предложен за највисоката југословенска награда АВНОЈ. Разговорот со поетот го приближивме до неговата најнова книга песни што неодамна излезе од печат под наслов Гледач во пепелта... „… Книга која не само што навлегува во длабинските димензии на нашата внатрешност”, според зборовите на критичарот Георги Старделов туку и книга која ги „преиспитува прасупстанцијалните темели токму на овој свет кој егзистира на работ меѓу утрешната катаклизма и утрешната материјална и духовна благосостојба, меѓу небиднината и дабиднината…“ [Нуркање во длабините на битието]

Оттаму и прашањето што го поставивме за неговата најнова книга.

Критичарот, во својот поговор објавен во вашата книга, своето размислување за вашите последни стихови меѓу другото го почнува со цитатот на Пикон: „… Никој денес не може да избега од тоа да ги отвори очите…“ А потоа заклучува… дека сите сторивме сѐ да ги отвориме нив колку е возможно подоцна… Конкретно, со какви очи вие гледате на Гледач во пепелта?

Мислам дека поетот е должен да гледа со отворени очи кон сѐ што се случува околу него, во светот и во неговата најблиска средина. Мора да има јасен етички став и ако таа етичка позиција во делото што го создава е органски сврзана со естетските компоненти на тоа дело, ми се чини дека тогаш ја исполнува својата функција на поет.

Дефинирајте ја последната ваша збирка со други зборови?

Прилично одамна ме мачи проблемот на зборот. Кога велам проблемот на зборот мислам на неговата функционална поставеност во стихот во песната, на неговата моќ и немоќ да ги изрази оние суштини и содржини до кои поетот дошол во текот на своето поетско искуство.

Не случајно една своја поранешна песна ја нареков „Раѓање на зборот“. Таа преокупација на еден начин е доминантна во збирката Гледач во пепелта. Зашто зборот е единствен клуч со кој можат да се отворат проблемите на човековата егизстенција, отуѓеноста и сите други витални проблеми на денешницата. Денешната современа македонска поезија е свртена кон проблемите на нашата национална егзистенција, на минатото, сегашнината и на она што треба да дојде утре. Мислам дека тоа е долг и право на секој поет и ние веќе имаме значајни поетски достигања во оваа смисла.

Природно е дека и мене тие проблеми не ме оставаат рамнодушен. Она што како творечки проблем се поставуваше пред мене, беше прашањето како, на кој начин да се даде една своја поетска визија на она што денеска повеќе или помалку ги окупира сите наши поети.

Резултатот од тој напор е содржан во Гледач во пепелта, или поточно во некои негови циклуси и песни. Не е моја работа да судам за оваа збирка. Но ако треба самиот да кажам што е тоа што е специфично за мене, за разлика од другите, тоа е, ми се чини, доживувањето на земјата, љубовта, минатото како на едно интегрално неразделно доживување.

Конечно, останува ли зборот, вистината за неговото значење и применување во ваша натамошна творечка преокупација?

Мислам дека е и останува не само моја творечка преокупација туку и на сите поети ако тој се сфати како една метафорично-симболичка можност да се изведат одредени суштини кои поетот сака да ги соопшти. Да бидам поконкретен. Зборот жена на пример, во обична смисла не може да значи ништо друго туку една одредена жена со одредени физички и други особености, додека зборот жена во поетска смисла во која и јас го применувам е нешто многу повеќе од сето тоа.

Тој може да стане симбол во кој се испреплетуваат и многу други компоненти и кој во крајна линија може да се поистовети и се поистоветува и со земјата и со минатото, со фреските по ѕидовите на нашите манастири и цркви, со водата која пак на симболичен начин претставувајќи го животот дотекува и истекува од тие фрески, како и со она што во нашата визија доаѓа со утрешниот ден.
__________________
* Интервју објавено под наслов „Со отворени очи околу себе”, во Нова Македонија, 28.06.1970, стр. 8. Разговорот го водел Ѓоко Поповски.

Други разговори и статии на Ацо Шопов