This post is also available in: Serbian

Ацо Шопов: Мојот збор е тврда вилица на времето *

Другар Шопов, како еден од втемелувачите на современиот македонски поетски израз, заедно со другите значајни претставници на својата генерација, Вие моравте да го направите оној пресуден и „скапоцен“ чекор од Рацин, од неговото творечко искуство, до новите литературни хоризонти, кои во војната и веднаш по неа можеа само да се насетат. Како ја сфативте таа задача? И, дали тоа може да се нарече задача?

Како основач на современата македонска литература, Рацин е поет во чиј поетски опус можат да се насетат сите денешни преокупации и движења на нашата поезија. Не е случајно, на пример, тоа што најзначајните пре тставници на сите, условно земено, повоени поетски генерации, тргнуваат од истата поетско-инспиративна основа како Рацин, облагородувајќи ги своите поетски потфати со нови искуства и постигања на модерниот поетски израз.

Се разбира, во Рациновиот поетски гениј сето тоа не можело да биде дадено поинаку освен во ембрионална форма. Ние, што влеговме во поезијата по Рацин, бевме пред императивот да го доградуваме, да го доразвиваме и поетски да го прошируваме неголемото, но необично богато Рациново поетско искуство, како и сето она што во себе го носеше нашиот револуционерен живот по војната, вклучувајќи се постепено во поетските струења во светот.

Не треба да се заборави дека тогаш сите бевме млади, поетски неуки и дека тоа не беше обична задача пред нас. Тоа беше поетски Рубикон што требаше да се мине, истовремено учејќи го мајсторството на качувањето и освојувањето. Требаше да се ископа и да се исфрли многу руда за да се дојде до златното зрно на поезијата.

По првите колективистички, обновувачки, градителски егзалтации, што наидоа во широк одглас, затоа што, природно, беа во дослух со општото доживување на новото време што го донесе Револуцијата, Вие ја побаравте својата инспирација во интимата. Тоа, без сомнение, претставувало пресвртница во дотогашното сфаќање на содржинската определеност на македонската поезија и литература воопшто, но дали тоа претставувало и битна пресвртница за Вашето поетско сфаќање на светот и на објективната стварност?

Првите колективистички, градителски егзалтации беа нужни и неизбежни. Нив ги донесе нашата Револуција како основен градител на целокупниот наш живот. Ние поетите, деца на Револуцијата, им се предадовме без резерви на тие општи занеси и настојувања.

Но, јас бргу сфатив дека човекот си припаѓа и себеси, дека неговото „јас“ не може да се поистовети со името на сите. А освен тоа, ми пречеа и туѓите поетски искуства и теории што не се согласуваа со моето поетско убедување. Така настана периодот на интимната фаза на мојот поетски развој. Тоа беше период во кој научив сите нешта што се случуваат околу мене да ги доживувам како најинтимен дел од себе, како свое второ „јас“. Тоа искуство, тоа поистоветување со објективната стварност е видливо, повеќе или помалку, во целокупниот мој поетски развој.

Доколку се проследи Вашето творештво низ сите развојни фази, по поетските книги Слеј се со тишината и Ветерот носи убаво време, во книгите Небиднина и Гледач во пепелта, истражувачкиот графикон секако ќе се забележи извесна херметизација и на самиот јазик и на целокупниот поетски израз, за да повторно се отвори, да се раскрили, ако може така да се рече, во вашата најнова книга-стихови Песна на црната жена. Дали тоа заклучување во себе претставува обид да се прочита „книгата на животот“ и потоа да се пресадува во другите?

Слеј се со тишината е книга што се роди како резултат на моето поетско сознание дека тишината може многу погласно да изговори некои вистини и од најгласните зборови и кажувања. Се разбира, тука се мисли на поетската тишина.

А „херметизацијата“ на јазикот и на поетскиот израз во Небиднина и во Гледач во пепелта е резултат на згуснувањето на поетскиот јазик и израз, на збогатувањето на моето поетско искуство што бара поголем напор за да се долови и да се сфати поетовата мисла и порака. Но, тоа „херметизација“ не му припаѓа на типот на херметичната поезија што ја запознавме и која не овозможува комуникација со читателот. Од многуте други песни да ја споменам само „Долго доаѓање на огнот“, која е песна и за нашата Револуција и за тешките револуционерни борби на нашиот народ низ неговата долга и макотрпна историја.

Со Небиднина и Гледач во пепелта започнува една нова фаза во мојот поетски развој, во која се прави не само обид да се прочита “книгата на животот“, како што велите, туку таа книга и да се соопшти со еден поинаков јазик. Тоа е уочливо и во мојата последна книга Песна на црната жена, иако јазикот и поетскиот израз се поотворени и пораскрилени.

Книгата Песна на црната жена ја донесовте од Африка. Во својот плоден здив таа го носи сето она што се случува на овој континент, но, очигледно, и нешто далеку поуниверзално, нешто што зафаќа и во најдлабоките простори на битието, на неговата идентификација со светот. Би сакале ли накусо да ни ја соопштите генезата на оваа значајна книга?

Иако ме привлекла егзотиката на Црна Африка, таа егзотика во мојата книга Песна на црната жена е дадена само како фон врз кој се случуваат тешки човечки драми и се прави обид да се продре во најдлабоките, најскришните предели на човечкото битие. Престојот во Црна Африка ме увери дека моите поетски преокупации, доминантни во мојата последна фаза, не се ограничуваат само на нашиот животен простор, туку се протегаат и на другите, географски далечни предели, како што се Црна Африка или некој друг дел од светот. Се разбира, тие се манифестираат на поинаков начин и со поинаков интензитет, но, всушност, го изразуваат истото она што јас го изразувам со поимот небиднина. Целата историја на Црна Африка е проткаена со тие темнини на неброените небиднини низ кои човекот со тешка мака и борба се пробивал и се пробива до своето сонувано утре и понатаму.

И едно друго драгоцено, и животно и поетско искуство понесов од својот престој. Колку повеќе го открива светот и неговите многубројни и специфични посебности, обичаи, традиции и особености, дотолку повеќе човекот, поетот интимно влегува во суштината на својата земја, својата татковина и почнува да ја сака со сето свое суштество. И обратно, откривајќи ја својата татковина тој, всушност, го открива и го запознава светот.

Во запознавањето на Црна Африка од непроценлива полза ми беше поетското дело на големиот сенегалски и африкански поет Л. С. Сенгор.

На крајот би ве замолил, како автор чие дело е неразделен дел од историјата на современата македонска литература, да ни кажете: каде, според Вас, треба да се бара нејзината иднина?

Нашата поезија денес ужива голема репутација и има углед не само во Југославија. Тоа најдобро го покажуваат „Струшките вечери на поезијата“, како и многубројните антологиски и посебни избори, објавени во странство. Тоа само по себе нѐ уверува дека нашата поезија е на добар пат. Одамна ги преминала тесните регионални граници и нејзина преокупација стануваат општочовечките, универзални проблеми. Универзалноста на светот се изразува и преку универзалноста на нашата поезија.

Но, изразувајќи ја таа универзалност, нашата поезија не смее да ги изгуби мирисите и боите на поднебјето под кое изникна, не смее никогаш да се откине од родната почва на која израсна и се крена до високи и неслутени простори.

____________________
* Интервју со Алдо Климан објавено на српскохрватски во Младост, Белград, 29. октомври 1976 год., а потоа на македонски во Дело 74, 1982, IX, 5/6, стр. 333-337 (Ракопис на необјавен одговор од ова интервју се наоѓа во семејната архива на Ацо Шопов)